25 Ιουλίου 2008

Το σώμα και η ποίηση

Antonin ArtaudΣήμερα θα αρχίσουμε με τον Αρτώ. Ο Αντονέν Αρτώ γεννήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου του 1896 στη Μασσαλία και πέθανε στις 4 Μαρτίου του1948 στο Παρίσι. Από μικρός ταλαιπωρήθηκε από νευρασθένειες, νοσηλεύτηκε πολλές φορές σε άσυλα και υπέστη όλες τις τότε θεραπείες των ψυχιάτρων για να ξεπεράσει τις εμμονές του. Χαρακτηριστικά των απάνθρωπων θεραπειών που χρησιμοποιήθηκαν πάνω του είναι τα 51 ηλεκτροσόκ που δέχτηκε στην διάρκεια ενός έτους, το σπασμένο πλευρό του κατάλοιπο μιας θεραπείας ή ακόμα και το κώμα στο οποίο έπεσε κατά την διάρκεια κάποιας άλλης τακτικής θεραπείας. «Γεννήθηκα με ένα κορμί βασανισμένο, παραποιημένο όπως το τεράστιο βουνό…», θα πει κάπου ο Αρτώ.

Ο Αρτώ συνδέεται με τα μέλη των σουρεαλιστών, μετέχει για λίγο στο κίνημά τους, από το οποίο αποπέμπετε όμως γρήγορα λόγω των αξεπέραστων διαφωνιών που δημιουργήθηκαν μεταξύ τους. Ο Αρτώ είναι ο εμπνευστής του θεάτρου της σκληρότητας, ενός θεάτρου τελετουργικού, που βασίζετε πιο πολύ στην σωματική έκφραση των ηθοποιών, στην μουσική, στον χορό παρά στον θεατρικό λόγο. Ένα θέατρο που έρχεται σε αντίθεση με την λογοκρατούμενη θεατρική παράδοση της δύσης και που σκοπός του είναι να πλησιάσει όσο μπορεί την αρχέγονη μορφή των τελετουργικών δρώμενων. Ο Αρτώ εμπνεύστηκε το θέατρο της σκληρότητας μετά από μια ακρόαση ενός θιάσου από το Μπαλί, στα πλαίσια της παγκόσμιας έκθεσης στο Παρίσι το 1931. Στα κείμενά του, για το θέατρο της σκληρότητας ο Αρτώ υμνεί το αρχέγονο θέατρο και οραματίζεται ένα θέατρο απογυμνωμένο, που θα βασίζεται στην απόλυτη χειρονομία, στο οποίο ο ηθοποιός θα είναι ένα ιερογλυφικό σύμβολο που θα μεταβάλλεται συνεχώς.

Ο Αρτώ λέει κάπου:

"... θ' αφιερωθώ αποκλειστικά πια
στο θέατρο
έτσι όπως εγώ το αντιλαμβάνομαι
ένα θέατρο που σε κάθε παράσταση θα
δίνει ένα κέρδος
σωματικό
τόσο σ' αυτόν που παίζει ένα ρόλο
όσο και σ' αυτόν που βλέπει να παίζεται ένας ρόλος
εξάλλου στο θέατρο δεν παίζεις,
δρας.
Στην πραγματικότητα το θέατρο είναι η γέννηση της δημιουργίας
Αυτό θα γίνει."

Και κάπου αλλού:

"Στο σημείο της κατάπτωσης που έχει φτάσει η ευαισθησία μας, είναι σίγουρο πως, πάνω απ' όλα, έχουμε ανάγκη από ένα θέατρο που να μας ξεκουνήσει νεύρα και καρδιά."

Και τώρα ερχόμαστε στον Γκουρτζίεφ και τις δικές του ανακαλύψεις για την σωματική έκφραση. G.I. Gurdjieff
Κατ’ αρχάς ας πούμε λίγα στοιχεία για το βιντεάκι που υπάρχει παρακάτω: είναι ένα απόσπασμα από το φιλμ του Peter Brook, “Meetings with remarkable men” του 1979, βασισμένο πάνω στο ομώνυμο βιβλίο του ελληνοαρμένιου G.I. Gourdjief, ενός ανθρώπου που ανακάλυψε ότι ο πατέρας του τραγουδούσε το έπος του Γκιγκλαμές, χρόνια πριν από την αποκρυπτογράφηση των πινακίδων με τη σφηνοειδή γραφή, και που γύριζε την Ανατολή για να συναντήσει ανθρώπους, που θα μπορούσαν να του αποκαλύψουν τις αλήθειες εκείνες, που δεν μπορούν να γραφτούν στα βιβλία παρά μόνο να μεταδοθούν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η ταινία βρίσκεται ολόκληρη στο youtube, και μπορεί ο καθένας να την δει με την ησυχία του σε δεκάλεπτα επεισόδια.

Στο απόσπασμα του παρακολουθούμε ο Γκουρτζίεφ, βρίσκεται σε ένα απομακρυσμένο μωαμεθανικό μοναστήρι, όπου βρέθηκε μπροστά σε μια αποκάλυψη. Στο μοναστήρι αυτό υπήρχε μια πανάρχαια μηχανή, η οποία φαίνεται στην αρχή του αποσπάσματος, με την οποία οι υποψήφιοι χορευτές μαθαίναν, το αλφάβητο του μυστικού χορού που διδασκότανε εκεί. Ήταν μια μορφής αλφάβητο το οποίο το γνώριζαν όλοι στο μοναστήρι και με το οποίο διάβαζαν στις κινήσεις των χορευτών πανάρχαιες μυστικές αλήθειες, μύθούς και παραδόσεις. Μπορούμε να φανταστούμε λοιπόν αυτούς τους ανθρώπους, να μεταφέρουν πάνω στο σώμα τους ιστορίες και γνώσεις κατά τρόπο ανάλογο με τον δικό μας που όταν θέλουμε να διασώσουμε κάτι το καταγράφουμε στο χαρτί και το τυπώνουμε στα βιβλία, ή απλώς το αποθηκεύουμε ηλεκτρονικά και το καταχωρούμε στο διαδίκτυο στη σύγχρονη κυβερνοεποχή μας. Έτσι οι άνθρωποι αυτοί εξασκούσανε εκτός από την νοητική τους μνήμη και μια άλλη: την κινητική τους μνήμη, που είναι άμεσα συνδεδεμένη με την σωματικότητα του ανθρώπου, κάτι που στην σύγχρονη εποχή συνεχώς το υποβαθμίζουμε και συνεχώς το απαξιώνουμε.



Προφανώς η αξία όλης αυτής σωματικής γραφής δεν έγκειται απλά και μόνο στον κώδικα που χρησιμοποιείται, γιατί αν ήταν έτσι τότε όλη η διαδικασία δεν είναι παρά μια άσκοπη εκκεντρικότητα, αφού σε τίποτα δεν διαφέρει, από τη γραφή και δεν είναι παρά ένας πολύπλοκος κώδικας επικοινωνίας. Ας αναλογιστούμε όμως τη διαφορά στην εκφραστικότητα που μας δίνει το δικό μας φωνητικό αλφάβητο σε σχέση με τα ιερογλυφικά των Κινέζων (όπως αναφέρει και ο Pound στο “ABC of reading” «τα κινέζικα δεν μπορεί παρά να είναι μια ποιητική γλώσσα»), δίνοντας το εξής παράδειγμα:

Το ιδεόγραμμα για τον ήλιο είναι: Ο ήλιος


Το δέντρο
για το δέντρο είναι:


Η Ανατολή
έτσι η ανατολή δεν είναι τίποτα άλλο από τον ήλιο που εγείρεται πίσω από το δέντρο, ή ακόμα καλύτερα ο ήλιος ανάμεσα στα κλαδιά του δέντρου:

Έτσι όταν η ζωγραφική απεικόνιση χρησιμοποιείται για να εκφράσει αντικείμενα ή ιδέες, μας δίνει πολύ μεγαλύτερη εκφραστικότητα και κατά συνέπεια μεγαλύτερη ποιητικότητα στην γραφή (δεν είναι τυχαίο ότι η τέχνη της καλλιγραφίας είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη στην Κίνα και στην Ιαπωνία), από ότι τα σύμβολα που καταγράφουν ήχους (όπως π.χ. το αραβικό, το ελληνικό ή το ινδικό αλφάβητο). Από την άλλη ας φανταστούμε τις δυνατότητες έκφρασης που μας δίνει μια σωματική απεικόνιση πραγμάτων ή εννοιών. Αυτή η σωματική γραφή θα μπορούσε να πει κανείς ότι μπορεί να πλησιάσει την εκφραστικότητα της προφορικότητας. Είναι τόσο άμεση, προέρχεται εξ’ ολοκλήρου από το σώμα του ανθρώπου χωρίς κανέναν μεσολαβητή (γραφίδα, πινέλο, όργανα), όπως ακριβώς και ο λόγος. Είναι μια μορφή ποιητικής, χορευτικής, θα λέγαμε επικοινωνίας - αυτοί οι δύο όροι βρίσκονται αρκετά κοντά - που μπορεί να μας φαίνεται άγνωστη και παράξενη εν τούτοις θα μπορούσε να είναι πολύ εκφραστική και κατά συνέπεια θα μπορούσε να διευρύνει το πνεύμα του σύγχρονου ανθρώπου προς άλλες κατευθύνσεις, προφανώς όχι νέες, αλλά μάλλον λησμονημένες.

Έχουμε προσεγγίσει έτσι το θέμα του σώματος και της ποίησης από την μία πλευρά, την πλευρά της σωματικότητας και πώς αυτή θα μπορούσε να προσφέρει νέους εκφραστικούς τρόπους στην ποίηση. Έτσι μια μορφή σωματικοποιημένης ποίησης θα ήταν κάτι εξαιρετικά ενδιαφέρον και θα μπορούσε να οδηγήσει σε άλλους δρόμους την ποιητική δημιουργία, με παρεμφερείς τρόπους όπως οδήγησε προς άλλες διευθύνσεις, το σωματικό θέατρο. Μια ποίηση που θα μπορούσε να χορευτεί, να πραγματοποιηθεί, αλλά δεν θα μπορούσε να γραφτεί. Μια προφορική ποίηση χωρίς λόγια.

Μια στροφή με άλλα λόγια στο ασυνείδητο όχι πλέον της νόησης, αλλά στο ασυνείδητο του σώματος. Η εξερεύνηση των κιναισθητικών μνημών που διαθέτουν όλοι οι άνθρωποι, οι οποίες όμως είναι πολύ πιο ερμητικά κριμένες από τις άλλες, τις νοητικές, οι οποίες λίγο ή πολύ βρίσκουν διέξοδο στα όνειρα ή στην τρέλα. Οι σωματικές αυτές μνήμες μας κοιμούνται βαθιά.

Είναι κάτι που θα μπορούσαμε να το σκεφτούμε, μέσα στο χάος τις άυλης κυβερνοπραγματικότητας που μας επιβάλλεται σιγά σιγά. Κάτι διαφορετικό από την κυβερνο - ποίηση, την οπτική ποίηση και τα τόσα άλλα σύγχρονα ρεύματα που προσπαθούν να στηριχθούν σε τεχνολογικά μέσα, ξεχνώντας εντούτοις τόσο εύκολα αυτό που κατέχουμε. Το σώμα.

Αλλά θα μου πείτε μιλάς εσύ που δημοσιεύεις το άρθρο τούτο, με την πιο άυλη μορφή του στο διαδίκτυο; Τι να πω… θα σιωπήσω!

Μαίρη Αλεξοπούλου - Σαπφώ 301

Αυτό είναι το εξώφυλλο της καινούργιας συλλογής της Μαίρης Αλεξοπούλου.
Φρεσκοτυπωμένη, ζεστή ακόμα από το πιεστήριο, δεν έχει προλάβει ακόμα να φτάσει στις προθήκες των βιβλιοπωλείων. Αυτό θα γίνει από βδομάδα... Σπεύστε λοιπόν, στα κεντρικά αθηναϊκά βιβλιοπωλεία, για τη Σαπφώ! Αν και νομίζω ότι και εμείς εδώ στην Πάτρα δεν θα δυσκολευτούμε και πολύ να τη βρούμε.
Εμείς όμως που έχουμε και τα κονέ, θα δημοσιεύσουμε εδώ ένα μικρό δείγμα της ποίησης της Μαίρης, για να μας ανοίξει την όρεξη, να μας εξάψει την φαντασία, και να κατευνάσει, κάπως, την ανυπομονησία μας!!!

Ιδού λοιπόν:

Ι

Οι καλοί με βαραίνουν με την καλοσύνη τους.
Στέκουν απέναντί μου
πράο παράδειγμα λαμπρό.
Αιωρούνται
ήσυχοι άγγελοι
μ΄όλες τις απαντήσεις.
Βούδες χρυσοί
δεν έχουν τίποτε
να αποδείξουν
οι καλοί.

Κι εγώ ανάπηρη
βγαίνω τις νύχτες πίνω γαμιέμαι ουρλιάζω είμαι.
Κουτσαίνω την κακία μου
μέσα στο σύμπαν τους
έκπτωτη
όχι στα μάτια τους (αυτοί ποτέ δεν κρίνουν).

Να πάρω μια χατζάρα να τελείωνουμε.

Άμεσες λύσεις.

Καθαρές,

Ή αυτοί ή εγώ.

ΙΙ

Μυτιλήνη, 21/11/2007
Ξενοδοχείο «Σαπφώ»
Δωμ. 301



Ναι ναι ναι. Το Αιγαίο.
Μου πιπιλάς το μυαλό
λες ξανά ξανά ξανά
περί ασημένιων ποιημάτων και τοίχων ασβεστωμένων
κοριτσιών με κοχύλια και βοστρύχους και νερατζιές που ανασαίνουν βαθιά
να δείξουν τη λαχτάρα να αγγίξουν τα κορίτσια

που πάει να πει
ότι γουστάρεις ΝΑΙ γουστάρεις πολύ, καυλώνεις δηλαδή, μ΄εκείνην τη
μικρή πράσινη θάλασσα
να την κοιτάς να κατεβαίνει δυο δυο τα σκαλιά με το καλάθι της και το σκυλί στο πλάι
να σηκώνεται σε κάθε βηματισμό ελάχιστα το ελάχιστο φόρεμά της.
Ναι. Τη γουστάρεις.
Και ναι. Το Αιγαίο.

Παρατάω
το βιβλίο σου στην άκρη του κρεβατιού.
Τεντώνομαι.
Κοιτάζω
το βαρύ κορμί μου.

Κάνει ζέστη σήμερα. Δεν την ξέρεις εσύ τη ζέστη αυτή.
Καινούριο φαινόμενο. Φαινόμενο θερμοκηπίου.
Πώς να στην περιγράψω; Πώς θα έγραφες εσύ περί αυτής;

Το κορμί μου είναι όμορφο.
Το ψιλαφούν τα χέρια μου.
Κι ας τρέχει ο ιδρώτας
όμορφο
είναι.
Κι ας μην είμαι πια
μικρή πράσινη θάλασσα
όμορφο
είναι.
Κι ας μένω στα τσιτωμένα Εξάρχεια
όμορφο
είναι.
Κι ας μην έχω πάει ποτέ στην ΑμοργόΜήλοΜυτιλήνη σε όλα του Αιγαίου που προτείνεις όμορφο
είναι
το κορμί μου
κι ας μην πρόλαβες να το δεις να το μυρίσεις να το γλείψεις να το βάλεις
σε ένα κάποιο ποίημά σου
έστω από εκείνα που έκρυβες στο συρτάρι
όμορφο
είναι.

Δίνω μία γερή κλωτσιά στο χοντρό
βιβλίο σου
κουτρουβαλιέται στα πλακάκια του δαπέδου
φτάνει ίσα με τη στοίβα τις σκονισμένες εφημερίδες.
Σηκώνομαι αργά. Φτιάχνω φραπέ γλυκό με γάλα. Ρουφάω
το κόκκινο καλαμάκι.
Χώνω το δάχτυλο στο όμορφο κορμί μου.

«Γαμώ το Αιγαίο σου, γαμώ.
Χάθηκε η ζωή μου.»


ΙΙΙ

Μετράω το δωμάτιο. 4x5.
Με τη μεζούρα της μάνας μου (ράφτρα ήτανε – η μάνα μου ήτανε ράφτρα).
Και το κρεβάτι. 1,6x2. Ίσα που.
Κουρτίνες πφ! βρωμάνε.
Η μάνα μου θα είχε βγάλει χλωρίνη. Και σαπούνι. Σπιτικό.

Θ’ ανέβω και θα τραγουδήσω

καθάριζε πατάτες
5 χρονών
τριβόμουν στην ποδιά της (δαντέλα κάτασπρη – χέρια σκληρά)

τσουβάλια πατάτες (παιδιά 8, άντρας 1, πεθερικά 2)
γλυκές πατάτες (χώμα βροχής, αέρας, άνοιξη)
τηγανιτές (λάδι, φωτιά, καμινάδα να μην τραβάει καλά γκούχου γκούχου)

στο πιο ψηλότερο βουνό

«Άνοιξε κανά παράθυρο, βρε αχαϊρευτο!»

ν΄ακούγεται στην ερημιά

έτρεμα μη χαλάσει
η φωτιά φου-φου
φύσαγα το φυσοκάλαμο
έσπρωχνα τη μασιά
5 χρονών
τραγούδαγε εκείνη
φου-φου
5 χρονών

ο πόνος μου με τη πενιά.

φου-φου-φου-φου

Η γειτόνισσα την μάζεψε.
Δίπλα στο άλογο τη θάψαμε (αγαπούσε).
Μαζί με τα ραφτικά (κλωστές βελόνες δαχτυλήθρες αγαπούσε).
φου
φου

Σήμερα 35. Χρονών.
Μετράω. Το δωμάτιο: 4x5.
Θα ‘ρθει.
Θα τη γαμήσω.
50 ευρώ. Πουτάνα!

ΤΟ ΠΙΟ ΨΗΛΟΤΕΡΟ ΒΟΥΝΟ

19 Ιουλίου 2008

Fernando Pessoa

Πάει καιρός που στο μάταιο κεφάλι μου γκριζάρουν
Τα μαλλιά της νιότης που έχασα.
Τα μάτια μου λάμπουν λιγότερο
Το στόμα μου για φιλιά δικαίωμα δεν έχει.
Αν μ' αγαπάς ακόμα, από αγάπη μη μ' αγαπάς.
Θα με προδώσεις μ' εμένα.

18 Ιουλίου 2008

Το παράθυρο - Ένα ποίημα του Ιωσήφ Ιωσηφίδη

ΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟ

Ιωσήφ Ιωσηφίδης


Άπλωσε το χέρι κι άνοιξε το παράθυρο,

ίσως το δρασκελίσει μια αχτίδα,
τεθλασμένη, από αντανάκλαση,
ένα άστρο που υπόσχεται αλλαγή.

Άνοιξε το παράθυρο,

ίσως κοιτάξει μέσα ένας βιαστικός,
μια ωραία που τη ραίνει η βροχή,
μια χελιδόνα που ’χασε το μικρό της.

Άνοιξε το παράθυρο,

ίσως φανεί η μπάλα των παιδιών
η φωνούλα τους ίσως σκαρφαλώσει
ένα κλαρί που λυγίζει, ένα γατί.

Άνοιξε το παράθυρο,

κι ας εισβάλει κύμα σκόνης, χαλαζιού,
μια σκιά ή η σκιά της, δύο που ’γιναν μία,
ή έστω μια σκιά που σκιάζει μιαν άλλη.

Άνοιξε το παράθυρο,

ακόμα κι αν η πόλη αποκοιμήθηκε,
ακόμη κι αν η πόλη αποδήμησε,
ακόμη κι αν δε φαίνεται ποιο απ’ τα δυο.

Άπλωσε το χέρι κι άνοιξέ μας το παράθυρο.

Στη θέση του θα υπάρχει μια ζωγραφιά
κρεμασμένη, κι ας μας κοιτάζει αμίλητα.
Τουλάχιστον θα γεμίζει τον άδειο μας τοίχο.

Καρλοβιβάρι-Πράγα, Αύγουστος 2002

Ο αξιότιμος κ. Ιωσήφ Ιωσιφήδης, μας έστειλε αυτό το ποίημα που δημοσιεύουμε σήμερα στο Λογοτεχνικό Καφενείο. Το ποίημα αυτό παρουσιάστηκε στο φετινό συμπόσιο ποίησης και συμπεριλήφθηκε, στην "Ανθολογία Κυπρίων Ποιητών", που εκδόθηκε φέτος από τις εκδόσεις Ταξιδευτής. Το ποίημα αυτό έχει μεταφερθεί σε 14 γλώσσες, ανάμεσα στις οποίες και η γλώσσα Tagalog, η πιο διαδεδομένη γλώσσα στις Φιλιππίνες. Θα παραθέσω εδώ την μετάφραση σ' αυτήν την γλώσσα, λόγω του ιδιόμορφου αλφαβήτου της.




Ο κ. Ιωσηφίδης, γεννήθηκε στη Λάρνακα το 1948. Πήρε Πτυχίο στα Μαθηματικά το 1971, στα Οικονομικά το 1975, αναγορεύθηκε Αριστoβάθμιος Διδάκτωρ Στατιστικής Οικονομικών το 1978 και είναι Ιππότης του Παναγίου Τάφου της Ιερουσαλήμ (Βατικανό).

Έχει μεταφράσει Νερούδα, Κινέζους ποιητές του μεσαίωνα και Ευρωπαίους Νομπελίστες. Ποιήματά του έχουν μελοποιηθεί και ενταχθεί σε διεθνείς ανθολογίες. Βραβεύθηκε με Μετάλλιο από το International Library of Poetry το 2007.

Έχει εκδώσει τις εξής ποιητικές συλλογές:

«ΔΙΑΔΡΟΜΗ Α’- Ες πόθ’ έρπες» (2001), ΣΜΙΛΗ, Αθήνα
«ΔΙΑΔΡΟΜΗ Β’- Σί βόλε» (2003), ΣΜΙΛΗ, Αθήνα
«ΔΙΑΔΡΟΜΗ Γ’- Έρως Απείρως» (2007), ΕΝ ΤΥΠΟΙΣ, Λευκωσία-Αθήνα.

10 Ιουλίου 2008

Marianne Faithfull- This little bird



Μπορεί να μη μπορεί κανείς ορίσει την ποίηση...
και στο κάτω κάτω μάλλον δε χρειάζεται.
Νομίζω πάντως ότι ποίηση δεν είναι μόνο πολύπλοκοι στίχοι και έντεχνα επιτηδευμένος λόγος.
Μπορεί καμιά φορά να είναι απλά η έκφραση ενός συναισθήματος, που να γίνεται τραγούδι, αποκτώντας μια ακόμα διάσταση...

01 Ιουλίου 2008

Μαθηματική ευαισθησία

One day in a land far away
Some mathematicians at play
Found a transform of convenient form
The basis of physics today.

Convolving would wreck people's brains
Still the advent of Fourier domains
for convolving in one
means multiplication
in the corresponding domain.

Got trouble with an ODE?
Fourier transforms will set you free
When once you would cry,
You now multiply,
by a constant times the frequency.

Fourier transforms backwards and forth
I hope that you now see their worth
For in every domain
Advantages reign
Fourier was the salt of the earth.

by Luke Krieg
Posted to sci.physics, 11 Sep 2000